خونریزی بینی (اپیستاکسی)، یا خوندماغ، زمانی رخ میدهد که از بافتی که داخل بینی شما را پوشانده است خون از دست میدهید. هوای خشک باعث بروز خوندماغ میشود. اقدامهای سادهای وجود دارد که میتوانید برای درمان و پیشگیری از آن انجام دهید. با وجود آزاردهنده بودن، خوندماغها معمولاً جای نگرانی ندارند.
اپیستاکسی چیست؟
اپیستاکسی اصطلاح پزشکی خوندماغ یا خونریزی بینی است. خوندماغ (به معنی از دست رفتن خون از بافتی که داخل بینی شما را میپوشاند) میتواند در یکی یا هر دو سوراخ بینی رخ دهد. ولی معمولاً فقط یک سوراخ بینی را درگیر میکند.
بینی شما دارای تعداد زیادی رگ خونی بسیار کوچک است. این رگها به گرم و مرطوب کردن هوایی که تنفس میکنید کمک میکنند. اما آنها نزدیک به سطح داخلی بینی قرار دارند. وقتی هوا از بینی عبور میکند، میتواند رگهای خونی را خشک و تحریک کند. این موضوع باعث میشود بهراحتی آسیب ببینند یا پاره شوند و در نتیجه خوندماغ ایجاد شود.
حدود ۶ نفر از هر ۱۰ نفر در طول زندگی خود حداقل یک بار خوندماغ را تجربه میکنند. بیشتر خوندماغها خفیف هستند و با مراقبت در منزل برطرف میشوند. اما اگر خونریزی شدید باشد یا علائم دیگری (مانند استفراغ یا مشکل در تنفس) داشته باشید، باید به اورژانس مراجعه کنید.
انواع خونریزی بینی
دو نوع اصلی خونریزی بینی وجود دارد. ارائهدهندگان خدمات سلامت آنها را بر اساس محل خونریزی توصیف میکنند.
خونریزی بینی قدامی (Anterior)
خوندماغ قدامی از جلوی بینی و در بخش پایینی دیوارهای که دو طرف بینی را جدا میکند (تیغه یا سپتوم) شروع میشود. مویرگها و رگهای خونی کوچک در این قسمت جلویی بینی شکننده هستند و بهراحتی پاره شده و خونریزی میکنند. این شایعترین نوع اپیستاکسی است و معمولاً جدی نیست. معمولاً میتوانید این نوع خوندماغ را در خانه درمان کنید.
خونریزی بینی خلفی (Posterior)
خوندماغ خلفی در عمق بینی رخ میدهد. خونریزی از رگهای خونی بزرگتر در بخش پشتی بینی نزدیک گلو باعث این نوع میشود. این وضعیت میتواند منجر به خونریزی شدید شود که ممکن است به پشت گلو جریان یابد. در این نوع خوندماغ ممکن است فوراً به مراقبت پزشکی نیاز داشته باشید.
علائم و علل
خوندماغ دلایل زیادی دارد، از جمله هوای خشک، آلرژی و مصرف مواد مخدر تفریحی.
خوندماغ، یا اپیستاکسی، از دست رفتن خون از بافت پوشاننده داخل بینی است.
علائم خوندماغ چیست؟
معمولاً بهجز خروج خون از بینی، علامت دیگری ندارید. اگر خوندماغ خلفی داشته باشید، مقداری خون ممکن است به پشت گلو و سپس به معده شما وارد شود. این موضوع میتواند طعم بدی در پشت گلو ایجاد کند و باعث تهوع شود.
اگر علائم اضافی داشته باشید، ممکن است نشانه یک بیماری زمینهای باشد.
چه چیزی باعث خوندماغ در یک سوراخ بینی میشود؟
بیشتر خوندماغها فقط یک سوراخ بینی را درگیر میکنند، اما میتوانند هر دو را همزمان درگیر کنند. اپیستاکسی علل زیادی دارد. خوشبختانه بیشتر آنها جدی نیستند.
شایعترین علت خوندماغ هوای خشک است. هوا معمولاً در شرایط زیر خشکتر است:
- آبوهوای گرم با رطوبت پایین
- مناطق مرتفع
- فضاهای داخلی گرمشده
هوای خشک باعث میشود غشای بینی (بافت ظریف داخل بینی) خشک و دلمهبسته یا ترکخورده شود. در این حالت هنگام مالش یا دستکاری یا هنگام فین کردن، احتمال خونریزی بیشتر میشود.
همچنین ممکن است در شرایط زیر دچار خوندماغ شوید:
- وارد کردن جسمی به داخل بینی
- آسیب به بینی و/یا صورت
- انحراف تیغه بینی
- ابتلا به عفونت دستگاه تنفسی فوقانی یا سینوس که باعث عطسه، سرفه و فین کردن مکرر میشود
- رینیت آلرژیک یا غیرآلرژیک (التهاب پوشش داخلی بینی)
- استفاده مکرر از اسپریهای آنتیهیستامین یا ضداحتقان بینی که باعث خشکی غشاهای بینی میشوند
- مصرف داروهای رقیقکننده خون مانند آسپیرین، داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) یا وارفارین
- استنشاق مواد شیمیایی از مواد شوینده، بخارات محیط کار یا بوهای قوی
- مصرف مواد مخدر استنشاقی (مانند کوکائین)
علل کمتر شایع خونریزی بینی
- مصرف الکل
- اختلالات خونریزی مانند هموفیلی یا بیماری فونویلبراند
- فشار خون بالا
- آترواسکلروز (سخت شدن دیواره سرخرگها)
- جراحیهای صورت و بینی
- تومورهای بینی
- پولیپهای بینی
- ترومبوسیتوپنی ایمنی
- لوسمی
- تلانژکتازی هموراژیک ارثی
- بارداری
چه چیزی باعث خوندماغ در هنگام خواب میشود؟
دلایل خونریزی بینی در خواب همان دلایل خونریزی بینی در روز است. هوای خشک، آلرژی و عفونتهای تنفسی فوقانی به غشای ظریف بینی آسیب میزنند. خوابیدن به پهلو نیز ممکن است فشار مستقیم بر حفره بینی وارد کند و باعث خوندماغ شبانه شود.
عوامل خطر
هر کسی ممکن است دچار خوندماغ شود. بیشتر افراد حداقل یک بار در طول زندگی آن را تجربه میکنند. اما برخی افراد بیشتر در معرض آن هستند:
- کودکان ۲ تا ۱۰ سال: هوای خشک، سرماخوردگی، آلرژی و فرو کردن انگشت یا اشیا در بینی آنها را مستعدتر میکند.
- بزرگسالان ۴۵ تا ۸۰ سال: با نزدیک شدن به ۵۰ سالگی، خون ممکن است دیرتر لخته شود. همچنین احتمال فشار خون بالا، آترواسکلروز یا اختلالات خونریزی بیشتر میشود.
- زنان باردار: رگهای بینی در بارداری گشاد میشوند و فشار بیشتری به رگهای ظریف وارد میشود.
- افرادی که داروهای رقیقکننده خون مصرف میکنند.
- افراد مبتلا به اختلالات انعقادی خون مانند هموفیلی یا بیماری فونویلبراند.
تشخیص و آزمایشها
چه زمانی باید نگران خوندماغ باشم؟
اگرچه دیدن خون از بینی میتواند ترسناک باشد، اما بیشتر خوندماغها جدی نیستند. معمولاً میتوان آنها را در خانه کنترل کرد. اما در موارد زیر با پزشک تماس بگیرید:
- خوندماغ مکرر دارید
- علائم کمخونی دارید (ضعف، سرگیجه، خستگی، رنگپریدگی یا تنگی نفس)
- پس از شروع داروی جدید دچار خوندماغ شدهاید
- خوندماغ همراه با کبودیهای غیرعادی در سراسر بدن دارید (ممکن است نشانه اختلال انعقادی، لوسمی یا تومور بینی باشد)
اگر کودک زیر ۲ سال شما خوندماغ دارد، با متخصص اطفال تماس بگیرید.
پزشکان چگونه این وضعیت را تشخیص میدهند؟
پزشک درباره موارد زیر سؤال میپرسد:
- مدت خونریزی
- مقدار تقریبی خون
- دفعات وقوع
- درگیری یک یا هر دو سوراخ بینی
همچنین درباره داروها، سابقه خانوادگی اختلالات خونی، مصرف الکل یا مواد مخدر سؤال میکند.
سپس بینی شما را برای یافتن منبع خونریزی معاینه میکند و ممکن است از ابزارهای نوری یا آندوسکوپ استفاده کند. گاهی داروی بیحسی موضعی یا داروی منقبضکننده عروق استفاده میشود. ممکن است لختهها یا دلمهها را خارج کند که ناراحتکننده اما دردناک نیست.
در برخی موارد، عکسبرداری با اشعه ایکس، سیتیاسکن یا آزمایش خون درخواست میشود.
درمان
درمان خونریزی بینی به علت آن بستگی دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تامپون یا پکینگ بینی برای ایجاد فشار
- کوتر کردن (سوزاندن شیمیایی یا الکتریکی رگ خونریزیدهنده)
- تنظیم داروها (کاهش یا قطع رقیقکنندههای خون)
- تجویز ترانکسامیک اسید (Lysteda®)
- خارج کردن جسم خارجی
- جراحی برای اصلاح شکستگی یا انحراف تیغه بینی
- لیگاسیون (بستن رگ خونریزیدهنده)
چگونه در خانه خوندماغ را متوقف کنم؟
۱. آرام بمانید و از دهان نفس بکشید.
۲. صاف بنشینید و سر را کمی به جلو خم کنید.
۳. بخش نرم بینی (بالای سوراخها) را با انگشتان فشار دهید.
۴. ۱۵ تا ۲۰ دقیقه صبر کنید.
اگر پس از ۲۰ دقیقه متوقف نشد یا خونریزی شدید بود، به اورژانس مراجعه کنید.
آیا بعد از خوندماغ میتوان آب نوشید؟
بله. نوشیدن مایعات کافی توصیه میشود.
آیا میتوان از خوندماغ فوت کرد؟
بهندرت. خوندماغهای شدید و عمقی کنترل سختتری دارند اما معمولاً کشنده نیستند.
پیشگیری
- استفاده از اسپری یا قطره سالین ۲ تا ۳ بار در روز
- استفاده از دستگاه بخور
- استعمال ژل یا پماد بینی
- پرهیز از فین کردن شدید
- عطسه با دهان باز
- وارد نکردن اجسام به بینی
- محدود کردن مصرف داروهای افزایشدهنده خونریزی
- ترک سیگار
- استفاده از محافظ سر هنگام فعالیتهای پرخطر
برای کودکان: کوتاه نگه داشتن ناخنها و آموزش ندادن اشیا به بینی.
پرسشهای رایج
آیا وجود لخته خون در خوندماغ طبیعی است؟
بله. لخته شدن خون واکنش طبیعی بدن برای جلوگیری از خونریزی بیشازحد است.
چرا دچار خوندماغهای مکرر میشوم؟
شایعترین دلایل:
- استفاده مکرر از اسپریهای بینی
- هوای خشک
- استنشاق مواد مخدر
در موارد نادر، ممکن است نشانه اختلالات انعقادی یا بیماریهای جدیتر باشد. در صورت تکرار زیاد، به پزشک مراجعه کنید.
یک نکته از دکتر کتایون انصاری درباره خونریزی بینی
بیشتر موارد خونریزی بینی پس از جراحیهای زیبایی یا عملکردی بینی خفیف و موقتی هستند و معمولاً به دلیل خشکی مخاط، پوستهریزی داخلی یا دستکاری ناخواسته بینی رخ میدهند. با این حال، اگر خونریزی شدید، مداوم (بیش از ۲۰ دقیقه)، همراه با خروج لختههای بزرگ، ضعف، سرگیجه یا افت فشار باشد، میتواند نشانه خونریزی فعال یا باز شدن عروق عمقیتر باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد. در صورت مشاهده خونریزی خفیف، معمولاً با فشار ملایم و رعایت توصیههای پس از عمل کنترل میشود؛ اما اگر خونریزی قطع نشد یا شدت آن افزایش یافت، حتماً در اسرع وقت با کلینیک تماس بگیرید تا بررسی دقیق انجام شود.
